राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको बिधानलाई स्मरण गर्दै ।

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी नेपालमा सन् १९९० को दशकमा स्थापित एउटा प्रमुख दल हो जसले जनजाति, आदिवासी, महिला र पिछडिएका समुदायहरूको अधिकारका लागि आवाज उठाउँदै आएको छ। यो पार्टीले समावेशी लोकतन्त्र, सामाजिक न्याय, र संघीय शासन व्यवस्थाको पक्षमा जोड दिन्छ। यसको राजनीतिक सिद्धान्तहरू प्रगतिशील समाजवाद, जनसमुदायको सशक्तीकरण, र भौगोलिक तथा जातीय विविधताको संरक्षणमा आधारित छन्।

जनजाति समुदायहरू, विशेष गरी तमु ९गुरुङ० समुदायमा यसको व्यापक प्रभाव देखिन्छ। राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले नेपालको विविध सांस्कृतिक पहिचानलाई सशक्त पार्नुपर्ने कुरामा जोड दिएको छ। यसले नेपालको राजनीतिमा आदिवासी मुद्दाहरूको प्रतिनिधित्व गर्दै संविधान संशोधन, संघीय प्रणालीमा सुधार, तथा आत्मनिर्णयको अधिकारका पक्षमा आवाज उठाउँदै आएको छ।

हालको अवस्थामा, पार्टीले सत्तामा भएको विकेन्द्रीकरणको पक्षमा बोल्दै स्थानीय तहहरूमा जनसमुदायको भूमिका बढाउनुपर्ने कुरामा जोड दिएको छ। अन्य प्रमुख दलहरूसँगको सहकार्य र आफ्नै जनताका अधिकारको संरक्षण तथा प्रगतिशील राजनीतिक दृष्टिकोणका कारण राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा एक विशेष स्थान राख्छ।

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा विशेष महत्व राख्छ, किनकि यसले देशका विविध समुदायहरूका मुद्दाहरूलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको छ। यो पार्टी विशेषगरी आदिवासी, जनजाति, दलित, महिला, र मधेसी समुदायका हकहितका लागि आवाज उठाउन अग्रसर छ। यसको मूल उद्देश्य नेपालको बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, र बहुसांस्कृतिक विविधतालाई राजनीतिक ढाँचामा स्थापित गर्दै, राज्य संयन्त्रमा यी समुदायहरूको उचित प्रतिनिधित्व र समावेशीकरण सुनिश्चित गर्नु हो।

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले संघीयता, समाजवाद, र समानता जस्ता अवधारणाहरूलाई अगाडि राखेर नेपाललाई एक समतामूलक र न्यायसंगत समाज बनाउने परिकल्पना गरेको छ। यस पार्टीको दृष्टिकोणअनुसार, समृद्ध नेपालका लागि समाजको प्रत्येक वर्गलाई समान अवसर प्रदान गर्नुपर्छ। यी उद्देश्यहरूलाई पूरा गर्न यसले संघीय प्रणालीलाई सुधार्दै, समुदायहरूको आर्थिक र सांस्कृतिक सशक्तिकरणमा जोड दिन्छ।

यस पार्टीको एक विशिष्ट पक्ष भनेको आत्मनिर्णयको अधिकार हो। यसले नेपालका जनजाति र स्थानीय समुदायहरूलाई आत्मनिर्णयको अधिकार दिनुपर्ने र तिनीहरूलाई आफ्नो सांस्कृतिक, भौगोलिक र आर्थिक हकको संरक्षण गर्न पाउनु पर्ने तर्क गर्दछ। राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको ठहरअनुसार, आत्मनिर्णयले स्थानीय तहमा आर्थिक र सामाजिक सुधार ल्याउन सक्नेछ, जसले गर्दा नेपालमा सुसंगठित विकास सम्भव हुन्छ।

हालसालै, पार्टीले विभिन्न राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा समेत आफ्नो स्पष्ट धारणा राख्दै आइरहेको छ। यसको समसामयिक अभियानहरूमा जलवायु परिवर्तन, शिक्षा, र स्वास्थ्यमा पहुँच लगायतका विषयहरूमा समेत ध्यान केन्द्रित छ। पार्टीले नेपालमा भएको वातावरणीय चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न विभिन्न कार्यक्रम र नीति निर्माणमा ध्यान दिनुपर्ने धारणा राखेको छ। यसले स्थानीय स्रोतहरूको सही सदुपयोग, वातावरणीय संरक्षण, र जलवायु मैत्री विकासमा जोड दिएको छ।

संक्षेपमा, राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी नेपालमा मात्र नभई दक्षिण एसियामा पनि एक महत्वपूर्ण दलको रूपमा उभिएको छ, जसले विशेषगरी अदिवासी, जनजाति र उपेक्षित समुदायहरूको पक्षमा संघर्ष गरिरहेको छ। यसले दीर्घकालीन रूपमा नेपाललाई आर्थिक, सांस्कृतिक र सामाजिक रूपमा सुदृढ पार्ने लक्ष्य राखेको छ।

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले नेपालको समाजमा रहेको विविधतालाई स्वीकार्दै त्यहाँका विभिन्न सांस्कृतिक, धार्मिक र जातीय पहिचानलाई सम्मान गर्ने दृष्टिकोण राखेको छ। यसले नेपालको शासन प्रणालीलाई यथार्थपरक रूपमा परिभाषित गर्नुपर्ने कुरामा जोड दिएको छ, ताकि हरेक समुदायले राज्यका निर्णय प्रक्रियामा सहभागी हुने अवसर प्राप्त गर्न सकून्। यो पार्टीले राज्यको असमान संरचना र शक्ति सन्तुलनलाई पुनःव्यवस्थित गर्दै जनताको वास्तविक सशक्तिकरणमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ।

पार्टीको एउटा महत्वपूर्ण मुद्दा भनेको “समानुपातिक समावेशिता” हो। यसको मान्यता छ कि संविधान र कानुनमा समावेशिता मात्रै पर्याप्त छैनस राज्यका सबै तहमा कार्यान्वयन पक्षमा पनि समानुपातिक प्रतिनिधित्व आवश्यक छ। यसले राज्यका कार्यकारी, न्यायिक, र विधायिकामा जनजाति, महिला, दलित, र अन्य अल्पसंख्यक समुदायहरूको वास्तविक सहभागिता सुनिश्चित गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले स्थानीय समुदायहरूको अर्थतन्त्र सुदृढ बनाउन स्थानीय स्रोतहरूको प्रयोगलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छ। यसले स्थानिय उद्यम, कृषि, पर्यटन र साना तथा मझौला उद्योगहरूलाई प्राथमिकता दिँदै आत्मनिर्भरता र रोजगारी सृजनामा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने धारणा प्रस्तुत गरेको छ। पार्टीको विश्वास छ कि स्थानीय स्तरमा आर्थिक सशक्तिकरणले ग्रामीण इलाकामा विकासको गति बढाउनेछ र लामो समयदेखि उपेक्षित क्षेत्रहरूको दिगो विकासमा योगदान पुग्नेछ।

अर्कोतर्फ, पार्टीले शिक्षा र स्वास्थ्यमा पहुँचलाई प्राथमिकताको मुद्दा बनाउँदै आएको छ। यसले ग्रामीण र दुर्गम क्षेत्रमा आधारभूत शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार गर्नका लागि राज्यले विशेष योजना ल्याउनुपर्ने माग राखेको छ। पार्टीको दृष्टिकोणमा, शिक्षा र स्वास्थ्यमा समान पहुँचले समग्र सामाजिक सशक्तिकरणलाई बढावा दिन्छ, जसले आर्थिक असमानता घटाउन र समतामूलक समाजको निर्माणमा सहयोग पुर्‍याउँछ।

संक्षेपमा, राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको उद्देश्य संघीयताको मर्मलाई थप व्यवहारिक र सर्वसमावेशी बनाउँदै, नेपालमा लामो समयदेखि चल्दै आएका असमानता र विभेदलाई अन्त्य गर्नु हो। यसले सामुदायिक सशक्तिकरण, आर्थिक आत्मनिर्भरता, र सांस्कृतिक पहिचानको संरक्षणलाई प्राथमिकता दिएर नेपालको राजनीतिक र सामाजिक संरचनामा आमूल परिवर्तनको लक्ष्य राखेको छ। यसको संघर्ष र प्रतिबद्धताले नेपालमा एउटा न्यायसंगत, समतामूलक, र सबल समाज निर्माणमा योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले नेपाली राजनीतिमा समावेशीकरणको एजेण्डा र जनतासँग नजिकको सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। यो पार्टीले विशेष गरी उनीहरूको समाजमा जरा गाडेको असमानता, जातीय भेदभाव र लैंगिक असमानताको विरुद्धमा आफ्नो अडान मजबुत राख्दै आएको छ। यस पार्टीले आफूलाई मुख्यतः “शान्तिपूर्ण क्रान्ति” को माध्यमबाट स्थायी परिवर्तन गर्ने एजेण्डा बोकेको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

यो पार्टीले संघीयताको साँचो मर्मलाई व्यवहारमा उतार्न आवश्यक कानुनी र प्रशासनिक संरचनामा सुधारका लागि निरन्तर पहल गरिरहेको छ। संघीयता र स्थानीय सशक्तिकरणको पक्षमा उभिँदै, यसले स्थानीय निकायहरूलाई थप अधिकार दिने र उनीहरूको आर्थिक स्रोतहरूमा पहुँच सुनिश्चित गर्ने कुरा उठाउँदै आएको छ। यसका साथै, राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले शक्ति विकेन्द्रीकरणलाई नेपालको दीर्घकालीन समृद्धि र सामाजिक न्यायको प्रमुख आधार मान्छ।

पार्टीले नेपालमा प्रचलित राजनीतिक र सामाजिक मुद्दाहरूमा स्पष्ट अडान राखेको छ। जलवायु परिवर्तनको विषयमा पनि यसले विशेष चासो राख्दै प्राकृतिक स्रोतहरूको सही व्यवस्थापन र वातावरणीय न्यायका मुद्दाहरूमा सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्नेमा जोड दिएको छ। यसका लागि ग्रामीण र शहरी क्षेत्रहरूबीचको विकास असमानतालाई हटाउँदै वातावरणमैत्री आर्थिक विकासको मोडेललाई प्रोत्साहित गर्नुपर्ने विचार यसले प्रस्तुत गरेको छ।

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले नेपालको संविधानमा भएका केही प्रावधानहरूको पुनर्व्याख्या गर्नुपर्ने प्रस्ताव पनि राखेको छ। यसको उद्देश्य नेपालको ऐतिहासिक सामाजिक असमानतालाई हटाउँदै सबै नेपाली नागरिकहरूलाई समान अधिकार सुनिश्चित गर्नु हो। पार्टीको धारणा छ कि संविधानमा जनजाति, दलित, महिला र अन्य अल्पसंख्यकहरूको हक अधिकारलाई स्पष्ट रूपमा परिभाषित गरी उनीहरूलाई आत्मनिर्णयको अधिकार दिनुपर्छ।

पार्टीले विदेश नीति, विशेष गरी छिमेकी देशहरू भारत र चीनसँग सम्बन्धित विषयमा पनि आफ्ना स्पष्ट धारणा राखेको छ। यसको मान्यता अनुसार, नेपालले आफूलाई “आर्थिक पुल” को रूपमा स्थापित गर्दै सन्तुलित कूटनीतिक सम्बन्ध विकास गर्नुपर्छ। यसले राष्ट्रिय स्वाधीनता, स्वाभिमान, र सन्तुलित विदेशी सम्बन्धका लागि कूटनीतिक नीतिलाई प्राथमिकता दिने बताएको छ।

संक्षेपमा, राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले नेपालको राजनीतिक, सामाजिक, र आर्थिक प्रणालीमा आमूल सुधार गर्नुपर्छ भन्ने एजेण्डा बोकेको छ। यसले एक समतामूलक, समावेशी, र स्वतन्त्र समाज निर्माणका लागि आफ्नो भूमिका स्पष्ट पार्दै आएको छ। यसको दृष्टिकोणले देशको बहुजातीय, बहुभाषिक, र बहुसांस्कृतिक पहिचानको रक्षा गर्दै नेपालको भविष्यलाई न्यायसंगत बनाउने दिशामा काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाउँछ।