InkNepal

-सन्जय सिंजाली मगर सुदूर देशमा बसे पनि, मन भने यहीँ छ। पहाडको हावा, घरको आँगन, मायाको झझल्को सँगै छ। हुलाकको चिठीमा लेखेको तिर्थयात्रा जस्तै हुन्छ माया। सन्देश बोक्ने बादल भै आकाशमा उडिरहन्छ चाहना। सपना सम्झेर म मुस्कुराउँछु, तिमी सम्झेर आँसु झर्छ। लाहुरे जीवनको यो कथा, तिम्रो  लागि समर्पण गर्छु ।

बिचरा को कुरा गर मसँग, जसले जीवनको बोझ बोक्यो, जिन्दगीभर सपनाहरू खोज्यो, तर साँच्चै कहिल्यै बाँच्न सकेन। उसको आँखाले देखेका थुप्रै सपना, जसले कहिल्यै आकार पाएनन्, उसका पाइला जहिल्यै रोकिने, र आकाशमा उड्न चाहने पखेटा थाकिए। उसको घर जर्जर, तर मन गहिरो थियो, उसको हातले रगत बगायो, तर जिन्दगीमा खुशी कहिल्यै चुम्न पाएन। बिचरा को कुरा गर मसँग, जसले युद्धको मैदानमा शान्ति खोज्यो, जसले बाँच्नका लागि लडाइँ गर्‍यो, तर सधैं मृत्यु उसको साथी बन्यो। उसको कथा बिर्सिएको छ दुनियाँले, तर उसको चिहानले सधैं चिच्याउँछ, म पनि थिएँ यहाँ, म पनि बाँच्न चाहन्थेँ। अब भन्नू छ भने के ? कि बिचरा को कुरा गर मसँग।  - सन्जय सिंजाली मगर

- सञ्जय सिञ्जली मगर  टिम गुरुङ लेखकद्वारा लिखित 'आयो गोर्खाली' नेपालबाट जन्मिएका प्रख्यात योद्धा गोर्खाहरूको इतिहास, विरासत र प्रभावबारे विस्तृत जानकारीमूलक पुस्तक हो । यस विस्तृत आख्यानको माध्यमबाट गुरुङले गोर्खा पहिचानको सामाजिक राजनीतिक, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक आयामहरूको अन्वेषण गरेका छन् र विश्वव्यापी सैन्य बलहरूमा विशेष गरी ब्रिटिश र भारतीय सेनामा उनीहरूको अद्वितीय योगदानमा जोड दिएका छन्। यस पुस्तकमा व्यक्तिगत कथा, ऐतिहासिक विश्लेषण र आज गोर्खा हुनुको अर्थ के हो भन्ने प्रतिबिम्बप्रस्तुत गरिएको छ । - ऐतिहासिक सन्दर्भ र उत्पत्ति गोर्खाहरूले आफ्नो जड हिमालयको भूपरिवेष्टित देश नेपालमा फेला पारेका छन्, जुन आफ्नो दुर्गम भूभाग र समृद्ध संस्कृतिको लागि चिनिन्छ। "गोर्खा" शब्दको उत्पत्ति गोरखा राज्यसँग जोडिएको छ, जुन १८ औं शताब्दीमा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नेतृत्वमा नेपाल एकीकरणको सुरुवात गर्ने एक सानो राज्य हो। गोर्खाहरूले एङ्ग्लो-नेपाली युद्ध (१८१४-१८१६) को समयमा उनीहरूको उग्र युद्ध क्षमता र अदम्य भावनाको लागि अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त गरे, जहाँ उनीहरूले ब्रिटिश इस्ट...

-सन्जय सिंजाली मगर हिजो सिन्धुबाट आएका हिन्दु मनुस्मृतिवादीहरू हो, जातजातिभित्र पर्ने मगर सभ्यतामा छिरेर मगरातको प्राकृत संगमस्थल ‘ रिडी’लाई ‘ रुरु’ भनी अपभ्रंश नगरिदेऊ। मगर जातिको आस्था रहेको सत्यवती थानलाई नाम मेटेर अन्याय नगरिदेऊ। किराँतीहरूको आस्थाको धरोहर मुकुम्लुङमाथि एकल जातिले निरन्तर प्रहार गरिरहेछ। त्यसैको फलस्वरूप हिजो– अस्ति काल्पनिक नाम ‘ पाथिभरा’ राखिएको छ। बिचार गर है, नश्लीय चिन्तन हो! विकासका नारा लगाएर राजनीति र छलछामको आडमा आज फेरि कुनै व्यापारीले मुकुम्लुङमा केबलकार परियोजना बनाउँदैछ रे! तर यसको प्रतिकारमा मटेयाग्रो खेलाएर विश्वयुद्ध लडेका किराँत जातिमाथि नबाझ। किराँती राई- लिम्बु जातिले नचाहेको दाबले छिनाएको भनेपछि छिनाइदिन्छन् रे!

-सन्जय सिंजाली मगर आफन्त भनिने ती आफ्नै कहाँ थिए, अझ पीरको भारी थप्नमै जुट्थे। सपना बुनेका ती आँखामा आँसु, सधैँ मेरो बाटो अन्धकारले लुट्थे। साँचो बोल्दा खपिन्थेन, दोषारोपण, सपना बताउँदा हाँसो हुन्थ्यो मन। सहारा दिने तिनले चोरिदिन्थे साथ, मनको बगैँचामा बिसाएर प्रभात। आफ्नै पीर भन्थे र, मेरो बुझ्थेनन्, दुख्दो छ यो मन, तर कसैलाई के। चिन्ता छ कि उनी, खुशी छन् कि छैनन्, मलाई उनीकै चिन्ता, उनीलाई के। मैले गल्ती गर्थें, विश्वास गर्थें, तर ती त मेरो भित्रैको चोट गर्थें। धेरै सहें, धेरै आँसुका बाढीमा, तैरिंदै बाँच्ने जुक्ति खोजें भित्रीमा। साँचो माया कति अपमान भयो होला, के सोच्थें, के भयो! जान्न नपाउँला। बुझाउन सकिनँ कि जीवनको बाटो, ती आफन्तहरूको गुम्यो परिपाटो। अब कोही पराजित ठानून् या नठानून्, मुखमा बुजो लाउँदै, मौनताको चिह्न। शब्दले नपुग्ने कुरा समयले भन्छ, साँचो प्रेमको मूल्य एक दिन बुझिन्छ। तर मनमा खल्लो छ, ती आफन्त हुन्, जसलाई चिसो नजरले हेर्नु कष्ट हो। तर अब बाँच्नुछ, आफूमा हराउँछु, मेरो मौनताले नै सबै कुरा सुनाउँछु।

' प्राचीन मन्दिरहरू, सम्पदा स्थलहरू र स्मारकहरू, जुन देशको पहिचान र यसको पर्यटन उद्योग दुवैको लागि महत्त्वपूर्ण थिए, भग्नावशेषमा परिणत भए ' नेपाल अन्डर रुइन्स भन्नाले नेपालले सामना गर्नुपरेका भौतिक, राजनीतिक र सामाजिक–आर्थिक चुनौतीहरू, विशेषगरी २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्प र त्यसपछिका शासन र पुनस्र्थापनाका सङ्घर्षहरूलाई जनाउँछ । भूकम्पले ठूलो क्षति पु¥याएको, हजारौंको ज्यान लिएको, लाखौँ विस्थापित भएको र ऐतिहासिक स्थल तथा गाउँहरूलगायत महत्वपूर्ण पूर्वाधारहरू ध्वस्त हुँदा देश अस्तव्यस्त भएको थियो। राजनीतिक अस्थिरता, पुनर्निर्माणको सुस्त प्रयास र व्यापक भ्रष्टाचारका कारण यो त्रासदी झनै चर्कियो, जसले गर्दा पुनस्र्थापनाको बाटो कठिन भयो। -सन्जय सिंजाली मगर अप्रभावकारी शासन व्यवस्था र अपर्याप्त अन्तर्राष्ट्रिय सहायता समन्वयका कारण नेपालको पुनरुत्थान सुस्त भएको छ । प्रारम्भिक विश्वव्यापी प्रतिक्रियाहरूले राहत प्रदान गरे तापनि दीर्घकालीन पुनरुत्थान परियोजनाहरूमा ढिलाइ भयो, जसले गर्दा धेरै परिवारहरू घरविहीन भए र शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र रोजगारीमा बाधा पुऱ्याउन संघर्ष गरिरहेका थिए। विशेष ...

-सन्जय सिंजाली मगर मुकुम्लुङ क्षेत्रमा केबलकार निर्माण गर्ने परियोजना निश्चित रूपमा त्यहाँको आदिवासी रैथाने जनजीवनमा प्रभाव पार्न सक्छ। यस विकास परियोजनाले उनीहरूको सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, र पर्यावरणीय सन्तुलनलाई प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा असर पार्न हुँदा नबन्नु उत्तम हुन्छ । पहिलो कुरा, सामाजिक र सांस्कृतिक प्रभाव हेर्दा, केबलकार निर्माणले बाहिरी मानिसहरूको आउजाउलाई बढावा दिन्छ, जसका कारण स्थानीय संस्कृति र जीवनशैलीमा परिवर्तन आउन सक्छ। बाहिरी आगन्तुक र पर्यटकहरूका साथमा बाहिरी सांस्कृतिक मान्यताहरू पनि प्रवेश गर्ने सम्भावना हुन्छ, जसले आदिवासीहरूको मौलिक परम्परा र संस्कारलाई विस्थापित गर्न सक्छ। नयाँ पुस्ताले आफ्नो मौलिक सांस्कृतिक मूल्यलाई त्यागेर बाहिरी प्रभावलाई ग्रहण गर्ने सम्भावना रहन्छ। यसले समाजमा वैचारिक द्वन्द्वको स्थिति सिर्जना गर्न सक्ने सम्भावना पनि रहन्छ। आर्थिक प्रभावको सन्दर्भमा, केबलकारले केही हदसम्म रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्नेछ। आदिवासी र रैथाने समुदायका लागि नयाँ व्यवसाय र रोजगारीका सम्भावना हुन सक्छन्, विशेषगरी पर्यटन उद्योगमा। तर, यो अवसर मुख्यतः बाहि...

- लाङ्घाली लाफा ( सन्जय ) म मौन छु, निःशब्द बनेर, मुकुम्लुङको शिर झुकाउँदै, तिम्रा स्मृतिहरू सँगाल्दै, मनको कुना-चौतारा समेट्दै। अतितका ती गन्धहरूले भरिएको, यही मौन, तिम्रो प्रतीक्षामा छ, नयाँ सपनाहरू बोक्दै, नवीन आशाका उज्यालाहरू खोज्दै। सम्झनाको धुवाँलो बिचमा, हिँडिरहेछु तिम्रा पाइला खोज्दै, भाषाहीन प्रेमको स्वर बनेर, सुनाइरहेछु मौनतामा गीतहरू। म मौन छु आज, तर शब्दहरू बहिरहेछन् मबाट, मुकुम्लुङको शिर झुक्दा, तिम्रो माया सँगै, मेरो अस्तित्व हराउँदै। मलाई बचाउँ ! मेरा अस्तित्वहरु बचाउँ, नत्र म हराएर जाने छु ।

-सन्जय सिंजाली मगर खोजेर कहाँ ल्याउँ हराएको माया बिगतका अथाह प्रसाब कहाँ समेटु  प्रिय, तिमी ढड्किने मुटुको डिलमा फेरी अडिन आउँनु त्यो घायल मुटलाई पुनारंगमन गर्नु छ । तिमी नै थियौ मेरो उज्यालो बिहानी, तर आज छायामा डुबेको छु म भुल्न खोज्छु झन् पूराना याद तर भावनाले सकिन । सपना पनि अब त केवल दु:खका साक्षी भए, टुटेको यो दिल कहिले जुड्ला, थाहा छैन् ।

 -सन्जय सिंजाली मगर चखेवाको प्रेममा न छ दूरी न त छ कुनै डर, सानो तालमा डुबेर रम्ने, जस्तो आशक्ति, त्यस्तै असर। चाखेरको जोडी सधैँ संगै, बिस्तारै भेटी हेराउँछन् नजर, संसारले देखोस् नदेखोस्, सिर्जिन्छ उनीहरूकै नयाँ सफर।

-सन्जय सिंजाली मगर बैगुनीको माया, तीता मिठा याद , बिर्सन खोज्दा पनि, आउँछ त्यो मोरीको झझल्को , मनको कुनामा अझै बाँकी छ ती पुराना सम्झनाको झरीमा निथ्रुक्क रुझेको । थाहा थियो, उसको माया बैगुनी थियो, तर कति सपनाहरु, उसैसँगै हरायो, सम्झनाको डोरीले तानिरहन्छ, अल्झिएको यो मन, उसैको बाटो खोजिरहन्छ।

  -समर शर्मा घिमिरे सम्झना छ भन भन भाई हो भैलीनिको  याद आउँछ बत्ती र त्यो झिलिमिलीको  अरु पर्व त त्यस्तै हो, बत्तीको यो पर्व  रातो र चिप्लो बाटो भन्दै  लाग्छ गर्व । विचित्रको चाडपर्व हाम्रो भाइलाई बाँध्ने दिदीबहिनीबाट  चरा, चौपायलाई पुज्ने हामी, बुझ्ने हामी रक्षा उनीबाट  खेल्दै नखेल्ने पनि पुग्छन् कौडा र पासाको जुवामा मेटाउँछन् पिर चिन्ता द्वेष , जोड्ने भाइचारा आशामा । अझ धेरै आउँछ याद बालापनको देउसुरेको  जम्मा गरेका ती दान हामीले, जान्थ्यो वनभोजको सम्झना छ भन भन भाइ हो भैलेनीको  याद आउँछ बत्ती र त्यो झिलिमिलीको ।

राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी नेपालमा सन् १९९० को दशकमा स्थापित एउटा प्रमुख दल हो जसले जनजाति, आदिवासी, महिला र पिछडिएका समुदायहरूको अधिकारका लागि आवाज उठाउँदै आएको छ। यो पार्टीले समावेशी लोकतन्त्र, सामाजिक न्याय, र संघीय शासन व्यवस्थाको पक्षमा जोड दिन्छ। यसको राजनीतिक सिद्धान्तहरू प्रगतिशील समाजवाद, जनसमुदायको सशक्तीकरण, र भौगोलिक तथा जातीय विविधताको संरक्षणमा आधारित छन्। जनजाति समुदायहरू, विशेष गरी तमु ९गुरुङ० समुदायमा यसको व्यापक प्रभाव देखिन्छ। राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीले नेपालको विविध सांस्कृतिक पहिचानलाई सशक्त पार्नुपर्ने कुरामा जोड दिएको छ। यसले नेपालको राजनीतिमा आदिवासी मुद्दाहरूको प्रतिनिधित्व गर्दै संविधान संशोधन, संघीय प्रणालीमा सुधार, तथा आत्मनिर्णयको अधिकारका पक्षमा आवाज उठाउँदै आएको छ। हालको अवस्थामा, पार्टीले सत्तामा भएको विकेन्द्रीकरणको पक्षमा बोल्दै स्थानीय तहहरूमा जनसमुदायको भूमिका बढाउनुपर्ने कुरामा जोड दिएको छ। अन्य प्रमुख दलहरूसँगको सहकार्य र आफ्नै जनताका अधिकारको संरक्षण तथा प्रगतिशील राजनीतिक दृष्टिकोणका कारण राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा एक व...

-सन्जय सिंजाली मगर सिक्किमको त्यो सुन्दर परी, हिमाल र बोटबिरुवा बीच बसेकी, सक्छिन त्यो हरियालीमा रम्न, हावामा छरिन्छ उनको मादक मुस्कान। छालहरू बग्छन्, नदीले गीत गाऊँछ, सिक्किमको त्यो सुरम्य फूलहरू सँग नाच्छिन्। घामको किरणले उनलाई झल्काउँछ, र उनले सिक्किमलाई सुन्दरता थप्छिन्। वर्षा, हिमपात, र बदलिँदो मौसमसँग, सधैं मुस्कुराउँछिन्, त्यो हिमालकी रानी। हरेक मुटुमा बस्छिन् उनी, सिक्किमकी अप्सरा, हाम्रो सिक्किमकी परी।

- सन्जय सिंजाली मगर तिमीले रुवाए पछि, यो मनले शान्ति छाएन, तिम्रो सम्झनाले मात्रै  , यो आँखा रसाईदिन्छ। तिमीले बिर्सिए पछि, जीवनले नयाँ मोड लियो, तर हरेक पाइलामा तिम्रो यादहरु, संगै हिड्ने साथी बनिरहयो। तिम्रो मुस्कानले सजिएको त्यो दिन, अझै पनि सपनाजस्तो लाग्छ, तिमी नहुँदा यो मन औशिको रात झै लाग्छ तिम्रै उपस्थितिको आसामा  म उही लाम कुरिरहेको हुन्छु ।

  -समर शर्मा घिमिरे हेर्दा हेर्दै बितेका ती दिनहरु कहाँ रोकिन्छन् र आवाजहरू  सपार्ने भन्ने भन्दा धेरै बिगार्न धेरै छन् यहाँ हित त हुनु पर्ने हो मानवताको खै किन दोडिरहेछ स्वार्थाताको यसो भएन त्यसो भएन भन्नेले स्वयं भ्रष्टाचारको जालोमा अल्झीएको देखिन्छ ।

आज एक बहु-चर्चित आर्टिस्ट संग संबाद गरेका छौं । उहाँको नाम सचिन थापा मगर हो । सचिन थापा मगर भैरहवाको बासिन्दा हुनुहुन्छ । जन्मथलो भारत शहरको  कलकत्ता भएपनि, बिगत लामो समय देखि काठमाण्डौंलाई कर्मथलो बनाउँदै आउँनु भएको छ । आज म उहाँको बिषयमा चर्चा गर्दैछु । कुनै बेला गित संगीतको पाटोमा लाग्ने कमै हुन्थे । त्यस समयमा  उहाले कठिन परिबन्धको बाबजुद पनि शब्द कोरी शब्दमा संगीत  भरी राम्रो गीतहरुको सृजना गर्नुहुन्थ्यो । उहा कुनै बेला गित संगितमा लाग्दै गर्दा बिभिन्न समस्याहरु झेल्नु परेपनी आफ्नो जिवनको संगितको यात्रामै निरन्तरता दिने योजना बनाई निरन्तर यात्रा अघी बढाउनु भयो यो नै सचिन थापाको सफलता अनी सन्तुष्टी थियो, त्यस समयमा निकै कठिनाई अवस्था हुने गर्दथ्यो । गित संगित लेख्न रेर्कड गर्न भने त्यति सजिलो पाटो भने होईन । तर समयक्रमसंगै चल्न सक्ने एक खुबी सचिन थापा मगरसंग थियो । त्यसै क्रममा उहाले आफ्नै प्रड्क्सन हाउस खोल्ने हुटहुटी जागेको बताउनु हुन्छ । त्यस समयमा प्रड्क्सन हाउस खोल्न धेरै झनझटिलो थियो । यस्तो काममा हात लाग्न ठूलै मान्छेको संगत गर्नुपर्ने हुँदा सचिनले लामो संघर्ष ...

छुटेको आशाको दियो बाल्न गाह्रो भयो काँडा रूपी बाटोमा पाइला चाल्न गाह्रो भयो जति कोशिस गर्दा पनि भने जस्तो नहुँदा, टुटेको यो मनलाई सम्हाल्न गाह्रो भयो । सम्झना थापा मगर, स्याङ्जा ✍

Mphil. researcher in Indigenous Biswash Chepang The enactment of Nepal's policy on “Construction of Physical Infrastructure Inside Protected Areas” has ignited a lot of controversy, with stakeholders, especially Indigenous Peoples’ organizations, expressing strong opposition. This amendment, initiated by Nepal’s Department of National Parks and Wildlife Conservation (DNPWC) and published in the national gazette of Nepal on January 4, has drawn sharp criticism for its potential to displace Indigenous communities from their ancestral lands. The policy prioritizes profit over environmental conservation and Indigenous rights by allowing businesses to initiate large-scale projects such as hydropower plants and tourist resorts within national parks and protected areas. The debate surrounding this policy amendment underscores the delicate balance between economic development and environmental concerns and calls for a rights-based approach to conservation in Nepal. In September 2023, over...

मगरको भाषा, धर्म, संस्कार, रितिरिवाज संरक्षण प्रबद्धन र एकताबद्ध गर्दै पुस्ताहस्तान्तरण गर्ने लक्ष्य सहित औपचारिक कार्यक्रम आयोजना गरिएको संस्थाका बिरष्ठि उपाध्यक्ष सुदिप काम्मु मगरले जानकारी दिनुभयो । मगरको आफ्नै बिशेष पहिचान छ, जुन नयाँ पुस्ताले यसको अनुभव गर्न नपाउँने हुन् की भन्ने उनको बढो गुनासो थियो । हाम्रो संस्था मगरात जोङ दर्ता प्रकिृयामा रहेको र, संस्था दर्ता पश्चात अझ नयाँ योजना थप गर्दै लैजाने छौ । उनले थपे बिशेष गरि यहाँका मगरका बच्चाहरु लाई बिधालय जाने बातवरण गराउँने र रम्भा गाउँपालीकाको स्कुलमा मगर भाषालाई पठनपाठनको रुपमा लागु गराउँनाका निम्ति पनि यस संस्था जुटोको हो । यस औपचारिक कार्यक्रममा रम्भा गाउँपालीका भित्र पर्ने पाँच वटै वडा बाट मगरहरु सहभागी जनाएका थिए । यसरी आयोजना गरिएको कार्यक्रम रम्भा गाउँपालिका वडा ५, ताहुँ स्थित रेडक्रस भवनमा सम्पन्न भएको थियो । सो भेला बाट थप गर्ने गरि ११ जनाको नयाँ कार्यसमिति निर्माण गरिएको छ । साथै संस्थाका निर्वाचित नाम यस प्रकारका छन् । अध्यक्ष : दिपक काम्मु मगर बरिष्ठ : उपाध्यक्ष सुदिप काम्मु मगर उपाध्यक्ष : गंगा मंश्राङ्गी मगर सचिव...

Mphil. researcher in Indigenous Bishwash chepang -The government initiative of Chitwan is not enough to advance the Chepang community in education, the number of Chepang children going to school is increasing with the initiative of some people and social organizations here. The Chepang community living in the hilly areas of Chitwan, Makwanpur and Dhading are now in danger of change. The lifestyle of the community, which has been living by digging ditches for a long time, is changing. The Chepang community, confined to the mountains, is expanding. Improvements in education and health have started to be seen with the initiatives of state organs and social organizations. Until a few years ago, the children of this community were deprived of education. Even the financial condition of Chepang community was not able to provide quality education to the children. There was no access to healthcare. They did not even receive cetamol for safe delivery and fever. Now these conditions ...

"Nepal Under Ruins" refers to the physical, political, and socio-economic challenges faced by Nepal, particularly following the devastating 2015 earthquake and the subsequent struggles in governance and recovery. The country was left in shambles as the earthquake caused massive destruction, killing thousands, displacing millions, and wrecking key infrastructure, including historic sites and villages. This tragedy was further exacerbated by political instability, slow reconstruction efforts, and rampant corruption, making the path to recovery difficult. Nepal's recovery has been slow, hampered by ineffective governance and inadequate international aid coordination. Although initial global responses provided relief, long-term recovery projects were delayed, leaving many families without homes and communities struggling with disrupted education, healthcare, and employment. Rural areas, in particular, have been neglected, with inadequate roads and communication networks furth...

Rastriya Janamukti party have all courted Magar support, recognizing the community's electoral importance.Additionally, Magar leaders have become increasingly visible in national politics, with some holding key positions in local and national government. The Magar community, one of Nepal's largest indigenous ethnic groups, plays a significant role in the country’s socio-political landscape. Predominantly found in the western and mid-hill regions of Nepal, the Magars have been historically marginalized despite their considerable population. However, over time, their political conscience has evolved, particularly with the advent of democratic reforms and increased ethnic awareness in Nepal. - Historical Background and Role in Politics Magars have a long history of participation in Nepal’s military, particularly in the Gurkha regiments, and their martial heritage has contributed to their influence in Nepalese society. However, this did not initially translate into political po...